Dvostruko oporezivanje — UoIO mreža i kako iskoristiti tax credit

Dvostruko oporezivanje je situacija u kojoj isti prihod istog poreskog obveznika oporezuje više od jedne države, pri čemu nijedna ne priznaje porez plaćen u drugoj. Tipičan slučaj: srpski rezident radi za firmu u Nemačkoj. Po srpskom zakonu, kao rezident plaća porez na svetski prihod (čl. 7 ZPDG). Po nemačkom zakonu, izvor prihoda je u Nemačkoj, pa je obveznik nemačkog poreza po odbitku. Bez UoIO, oba poreza bi se naplatila — sa UoIO, postoji mehanizam izbegavanja.

Srbija ima jednu od većih mreža bilateralnih ugovora u regionu — 59 zemalja uključujući sve zemlje EU, SAD, Kanadu, Kinu, Rusiju, Australiju, Japan i veliki broj zemalja u razvoju. Ovaj vodič objašnjava kako mreža funkcioniše, koja pravila određuju gde obveznik plaća porez, i kako se konkretno koristi tax credit u srpskoj godišnjoj prijavi.

Šta je UoIO i zašto postoji

UoIO (Ugovor o izbegavanju dvostrukog oporezivanja) je bilateralni ugovor koji dve države zaključuju da regulišu situacije u kojima isti prihod ili imovina mogu biti predmet oporezivanja u obe države. Ugovori se tipično modeluju prema OECD Model konvenciji (sa odstupanjima koja zavise od pregovaranja) i pokrivaju nekoliko kategorija prihoda: zarade, dividende, kamate, autorske naknade, kapitalne dobitke, prihode od nekretnina, penzije, prihode od privredne delatnosti.

Tipičan UoIO ima sledeću strukturu (po OECD modelu):

• Čl. 1–4 — opseg primene, definicije, pravila rezidentstva (uključujući tiebreaker za fizička lica).
• Čl. 5–22 — pravila raspodele prava oporezivanja po vrstama prihoda (gde se oporezuje rad, gde dividende, gde kapitalni dobici).
• Čl. 23A i 23B — metode izbegavanja dvostrukog oporezivanja (izuzimanje vs kredit).
• Čl. 24–29 — administrativne odredbe (zabrana diskriminacije, postupak međusobnog sporazumevanja, razmena informacija).

Bilateralna struktura znači da svaka konkretna situacija zavisi od TAČNOG ugovora između dve države. UoIO Srbija-Nemačka nije isti kao UoIO Srbija-Italija. Pre podnošenja godišnje prijave sa stranim prihodom obavezno je provariti tačan tekst ugovora — dostupan na sajtu Ministarstva finansija. Lista UoIO ugovora MFIN

Mreža od 59 ugovora — koje zemlje

Srbija primenjuje 59 bilateralnih UoIO ugovora u 2026. godini, prema podacima Ministarstva finansija i Poreske uprave. Mreža pokriva sve glavne destinacije srpskih radnika i firmi:

• Sve zemlje EU — Nemačka, Francuska, Italija, Holandija, Austrija, Slovenija, Hrvatska, Mađarska, Rumunija, Bugarska, Češka, Slovačka, Poljska, Belgija, Danska, Švedska, Finska, Irska, Španija, Portugalija, Grčka, Kipar, Luksemburg, Malta i ostale članice.
• Severna Amerika — Sjedinjene Američke Države, Kanada.
• Ostatak Evrope — Velika Britanija, Švajcarska, Norveška, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Severna Makedonija, Albanija, Ukrajina, Belorusija, Rusija, Moldavija.
• Azija i Bliski Istok — Kina, Japan, Indija, Južna Koreja, UAE, Katar, Iran, Pakistan, Vijetnam, Indonezija, Singapur, Šri Lanka.
• Ostalo — Australija, Egipat, Tunis, Maroko, JAR, Brazil (ratifikacija u toku), Turska, Izrael.

Aktuelnu listu ratifikovanih i operativnih ugovora vodi Poreska uprava. Razlika između „ugovor potpisan“ i „ugovor primenjuje se“ je u ratifikaciji u Narodnoj skupštini i razmeni instrumenata ratifikacije. Brojka 59 odnosi se na ugovore koji se primenjuju. Lista važećih UoIO ugovora 2026 PURS

OECD tiebreaker test rezidentstva

Pre nego što se postavi pitanje „gde plaćam porez“, potrebno je odrediti gde je obveznik rezident u smislu UoIO. Po srpskom zakonu, fizičko lice je rezident ako u Srbiji ima prebivalište, ili ako boravi 183+ dana u bilo kom periodu od 12 meseci, ili ako mu je centar životnih interesa u Srbiji (čl. 7 ZPDG). Član 7 ZPDG (Sl. glasnik RS br. 24/2001 — 109/2025)

Po nemačkom (i većinskom evropskom) zakonu, definicija je slična. Posledica je da neko ko provodi 6 meseci u Srbiji i 6 meseci u Nemačkoj može biti rezident u obe države — što stvara dvostruko oporezivanje. UoIO rešava ovaj konflikt kroz tiebreaker test iz čl. 4 ugovora (formulisan po čl. 4 OECD modela). Pravila se primenjuju kaskadno — sledeće se aktivira ako prethodno ne reši pitanje:

1. Stalno boravište (permanent home) — obveznik je rezident države u kojoj ima stalno mesto stanovanja koje mu je dostupno bez prekida (npr. svoj stan ili nekretnina koju može koristiti). Ako ima stalno boravište u obe države, prelazi se na sledeći test.
2. Centar životnih interesa (centre of vital interests) — države sa kojom obveznik ima bliže ekonomske i lične veze. Ekonomske veze: izvor prihoda, imovina, ulaganja. Lične veze: porodica, prijatelji, socijalni angažman.
3. Uobičajeno mesto boravka (habitual abode) — gde obveznik provodi više vremena u dužem periodu (često se gleda 2-3 godine).
4. Državljanstvo — ako prethodna tri testa ne reše, prelazi se na državljanstvo. Ako je obveznik državljanin obe ili nijedne, ide se na konsultaciju nadležnih organa (mutual agreement procedure, MAP).

Metoda kredita vs metoda izuzimanja

UoIO ugovori predviđaju dve glavne metode izbegavanja dvostrukog oporezivanja, propisane u čl. 23A i 23B OECD modela. Srpski UoIO ugovori uglavnom koriste metodu kredita — ali sa varijacijama koje treba pažljivo proveriti za svaki konkretan ugovor.

Metoda kredita (čl. 23B OECD)

Država rezidentstva oporezuje svetski prihod (uključujući strani), ali umanjuje svoj porez za iznos poreza plaćenog u drugoj državi — do iznosa koji bi se naplatio na taj prihod po domaćoj stopi. Drugim rečima:

• Strani porez 25%, srpski porez na isti prihod 10% — kredit se priznaje samo do 10%. Razlika od 15% između stranog i srpskog poreza nije refundirana.
• Strani porez 5%, srpski porez 10% — kredit 5%, srpski obveznik plaća još 5% u Srbiji (do izjednačenja srpske stope).
• Strani porez 0%, srpski porez 10% — kredit 0, plaća se pun srpski porez 10%.

Metoda izuzimanja (čl. 23A OECD)

Država rezidentstva u celini izuzima strani prihod iz svoje poreske osnovice — kao da prihod ne postoji. Ne priznaje se kredit, ne računa se srpski porez na taj prihod. Ova metoda se ređe javlja u srpskim ugovorima, ali postoji za određene specifične vrste prihoda u pojedinim ugovorima.

Posebna varijanta je metoda izuzimanja sa progresijom: strani prihod se izuzima iz osnovice, ali se uzima u obzir za određivanje poreske stope koja se primenjuje na ostale prihode. Ovo je relevantno samo kod progresivnih sistema kao što je godišnji porez na dohodak građana po čl. 87 ZPDG (10% i 15%) — gde strani prihod, iako izuzet, može pomeriti domaći prihod u viši poreski razred.

Tax credit u PP-GPDG godišnjoj prijavi

Srpski rezident koji u toku godine ostvari prihod iz inostranstva sa kojeg je plaćen strani porez, prijavljuje taj prihod u godišnjoj prijavi poreza na dohodak građana (PP-GPDG) i traži priznavanje kredita za strani porez. Rok za podnošenje za 2025. godinu je 15. maj 2026.

Praktično: u PP-GPDG obrascu postoji posebno polje za strani prihod i strani porez. Obveznik prilaže:

• Potvrdu stranog poslodavca / platforme / državnog organa o iznosu isplaćenog prihoda i odbijenog poreza (overen prevod sudski tumač).
• Dokaz o uplati stranog poreza (bankarska transakcija ili overena kopija poreskog rešenja iz strane države).
• Računovodstveni preračun u RSD po srednjem kursu NBS-a na dan transakcije (ili na dan obračuna, zavisno od tipa prihoda).

Detalji o godišnjem porezu, pragu od 5.439.096 RSD i obrascu PP-GPDG su u zasebnom vodiču.

Primer: Ivan, srpski rezident, radi za nemačku firmu

Ivan je srpski rezident sa prebivalištem u Beogradu. U 2025. godini je radio za nemačku tehnološku firmu kao spoljni saradnik (Werkstudent + freelance ugovor), sa godišnjim bruto prihodom od 60.000 EUR ≈ 7.020.000 RSD po srednjem kursu NBS-a. Nemačka firma je odbijala porez po stopi 25% (Quellensteuer + solidarni doprinos), ukupno 15.000 EUR ≈ 1.755.000 RSD nemačkog poreza.

Ivan je celu 2025. godinu proveo u Beogradu (radio remote za nemačku firmu) — što ga jasno čini srpskim rezidentom (boravak 183+ dana, prebivalište, centar životnih interesa). UoIO Srbija-Nemačka primenjuje metodu kredita: Ivan u Srbiji prijavljuje ceo svetski prihod, oporezuje se po srpskim stopama, ali dobija kredit za nemački porez do iznosa srpskog poreza na isti prihod.

U Ivanovom primeru, nemački porez od 25% je viši od srpskog godišnjeg poreza od 10% — što znači da kredit u potpunosti „jede“ srpsku obavezu i Ivan u Srbiji ne plaća dodatno. Razlika između nemačkih 25% i srpskih 10% — preko 1.125.000 RSD u apsolutnom iznosu — nije refundirana, jer kredit ne stvara povraćaj. Ivanu je ekonomska poenta da je najveći porez koji plaća u zbiru jednak najvišoj od dve stope (25% Nemačke).

Suprotan primer: ako Ivanov nemački porez bi bio 5%, a srpski 10% — Ivan u Srbiji plaća razliku od 5%. Tax credit nikad ne donosi povrat — samo izbegava dvostruko opterećenje. Bilateralni ugovor UoIO Srbija-Nemačka

Posebnost SAD — UoIO postoji, ali komplikuje se zbog FATCA

Sjedinjene Američke Države imaju ratifikovan UoIO sa Srbijom (potpisan 1991, primenjuje se kontinuirano). Po klasičnom modelu, srpski rezident koji prima prihod iz SAD koristi metodu kredita — slično kao u nemačkom primeru.

Komplikacija dolazi sa FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act) — američki zakon koji obavezuje sve banke u svetu (uključujući srpske) da izveštavaju o računima američkih državljana i rezidenata. Srbija je potpisala FATCA Inter-Governmental Agreement sa SAD i srpske banke automatski šalju podatke o američkim klijentima u SAD. Ovo nije pitanje UoIO — ovo je pitanje obavezne razmene informacija.

Posebna komplikacija: SAD oporezuje svoje državljane na svetski prihod nezavisno od mesta prebivališta. Američki državljanin koji je srpski rezident i radi za srpsku firmu — i dalje mora podneti američku poresku prijavu (Form 1040) na svetski prihod, sa pravom na strane porez kredite ili na Foreign Earned Income Exclusion (FEIE) do oko 130.000 USD u 2025.

Praktično za srpskog rezidenta koji nije američki državljanin i prima prihod iz SAD: standardni metod kredita radi normalno. Praktično za američkog državljanina koji je srpski rezident: dvostruka prijava (i u SAD i u Srbiji), uz kredit u SAD za srpski porez. Jedini efektivni način da se izbegne dvostruka prijava za američkog državljanina je odricanje od državljanstva (renunciation), što je trajna i ozbiljna odluka van okvira ovog vodiča.

Pravni izvori

• ZPDG, čl. 7: definicija rezidentstva fizičkog lica u Srbiji (prebivalište, 183 dana, centar životnih interesa). Član 7 ZPDG (Sl. glasnik RS br. 24/2001 — 109/2025)
• ZPDG, čl. 8: oporezivanje nerezidenata na prihode sa izvora u Srbiji. Član 8 ZPDG
• ZPDG, čl. 87: godišnji porez na dohodak građana — okvir za PP-GPDG i tax credit. Član 87 ZPDG
• Lista ratifikovanih UoIO ugovora: Ministarstvo finansija RS. Lista UoIO 2026 MFIN
• Operativna lista PURS: ugovori koji se primenjuju za rezidente Srbije. Ugovori o dvostrukom oporezivanju PURS
• OECD Model konvencija: standardni predložak po kojem su modelovani srpski UoIO ugovori (čl. 4 — tiebreaker; čl. 23A i 23B — metode). Model Tax Convention 2017 OECD
• NBS — srednji kurs: osnov za preračun stranih valuta u RSD u prijavi. Srednji kurs NBS
• FATCA Inter-Governmental Agreement Srbija-SAD: obaveza razmene podataka o američkim klijentima. Sl. glasnik RS — Međunarodni ugovori FATCA IGA